Генетика және селекция зертханасы

Кохметова Алма МырзабековнаЗертхана меңгерушісі Кохметова Алма Мырзабекқызы биология ғылымдарының докторы, профессор. 2007 жылдан бері зертхана меңгерушісі қызметін атқарып келеді. Қазақ ауылшаруашылық институтыының «Агрономия» мамандығын 1983 жылы бітірген. 1991 жылы (06.01.05 «Селекция және тұқымшаруашылығы» мамандығы) бойынша кандидаттық диссертация, 2004 жылы (00.00.15 «Генетика» мамандығы) бойынша докторлық диссертация қорғаған. 2009 жылы доцент, 2015 жылы профессор атағын алған. Өсімдіктер генетикасы саласының маманы. 242 жариялымдардың авторы, оның ішінде 2 монография, 2 методикалық нұсқау – катологы, селекциялық жетістіктің 1 инновациялық патенті — «Раминал» (2014 ж.) күздік жұмсақ жаңа бидай сорты.  «Генотип-орта» және  «Генетикалық анализ» алгоритм бағдарламасының зияткерлік меншік нысаны сертификатының иегері. А.М. Кохметова Мемлекеттік сорт сынауға жіберілген АШМ мекемесімен бірлескен  жоғары өнімділігі мен тат ауруларына төзімділігімен сипатталатын 4 күздік жұмсақ бидай сорттарының бірлескен авторы:  Қазақстан 75 (2011 ж), Динара (2013 ж), Шөл (2013 ж), және Назым (2014 ж). 1 ғылым кандидатын, 2 PhD доктор, 7 магистарнттарын дайындап шығарған. ҚР Ғылым және білім министрлігінен  құрмет грамотасымен марапатталған. Қазақстан Республикасы атынан 2012 жылдан бастап Европалық Биотехнология қауымдастығында (EBTNA) ұлттық үйлестірушісі болып келеді. 2009 жылдан Әл-фараби атындағы Қазақ ұлттық  университетінде «Экология»және«Биотехнология» мамандықтары бойынша мемлекеттік аттестация комиссия төрағасы.

050040, Алматы, Тимирязевк-сі , 45

Тел/факс: +7(727) 394-75-62

E-mail: gen_kalma@mail.ru

Зертхана құрамы:

Седловский Анатолий Иванович – Бас ғылыми қызметкер, б.ғ.д., профессор, РАЖҒ – академигі; e-mail: gen_sai@mail.ru

Тюпина Любовь Николаевна – Аға ғылыми қызметкер, б.ғ.к.; e-mail: gen_lubov@mail.ru

Маденова Айгул – Ғылыми қызметкер, PhD; e-mail: madenova.a@mail.ru

Атишова Макпал – Ғылыми қызметкер, биолгия магистрі;  e-mail: maki_87@mail.ru

Есенбекова Гульзат Туешиевна – Ғылыми қызметкер, биолгия мамандығының магистрі, PhD-докторант; e-mail: gulzat_es@mail.ru

Галымбек Канат – Кіші ғылыми қызметкер, Агрономия мамандығының магистрі, PhD-докторант;  e-mail: gen_kanat@mail.ru

Кейшилов Женис Советханулы  – Кіші ғылыми қызметкер, Өсімдік қорғау және карантин мамандығының магистрі;  e-mail: jeka-sayko@mail.ru

Таженова Айганым – Аға зертханашы; e-mail: aigan.90@mail.ru

Жанузак Данна Комековна – Аға зертханашы; e-mail: dolphin_969@mail.ru

Кумарбаева Мадина Талгаровна – Аға зертханашы; e-mail: madina_kumar90@mail.ru

Зертхананың ғылыми зерттеудегі негізгі бағыты:

  • Бидайдың бастапқы материалдарын бағалаумен шығару үшін генетикалық өңдеу, молекула-генетикалық, биотехнологиялық және цитологиялық әдістерді жасап шығару;
  • Генетика мен селекцияның классикалық және заманауи әдістерін қолдану арқылы бидайдың (sp. tritici, Puccinia recondita f.sp. tritici, Puccinia graminis f.sp.tritici) үш тат ауруларына төзімділігінің генетикасын зерттеу;
  • Бидайдың ауруға төзімді сорттары мен өнімділігін жоғарлатуда селективті токсиндерді патогенді саңырауқұлақтарға және молекулалық маркерлерді қолданып бидайдың жапырақты дақ, септориоз және сары дақ ауруларына төзімділік генетикасын зерттеу;
  • Бидайдың ауруға төзімді гендері кездесетін молекулалы-генетикалық маркерлерді идентификациялау;
  • Бидайдың төзімді гендерін идентификациялау және  Marker Assisted Selection классикалық селекциялық бағдарлама арқылы бидайдың сапасын жақсартуда перспективті түрлерін таңдап әдістерді интеграциялау.
  • Өнімділігі жоғары, дәннің сапасы және басқа да шаруашылықты құнды белгілері мен сипаты үйлескен бидайдың перспективті линиялары мен жаңа сорттарын шығару.

Негізгі қызметтің нәтижелері:

  • Бидайдың құнды бастапқы материалын құру мен генетикалық жақсартуға бағытталған  сандық, молекулалық генетика, цитогенетика және биотехнология саласындағы  жұмыстар циклі орындалды;
  • Морфологиялық (Ltn) және микросаталитті маркерлер кешенін пайдаланып Lr34 тиімді гендерін тасымалдаушысы – қоңыр татқа төзімді APR (Adult Plant Resistance) -генді ұзақ мерзімге төзімді жаңа тасымалдаушылар мен донорлар құрылды;
  • Гетерозистік нәтижені нығайту жолымен селекциялық үрдістің тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін, бидайдың агамоспермиялық формаларын қалыптастырудың теориялық негіздері әзірленді;
  • Бірқатар сорттармақтардың бидайдың сары татына (Puccinia striiformisWest.) төзімділігінің генетикалық бейімділігі арнайы модель нысанында зерттелдібидай үлгілерінің рекомбинантты инбердті (RILs) және осының негізінде ауруға төзімділік белгілерін болжаудың тиімділгі өте жоғары әдістері әзірленді. Татқа төзімді гендер идентификацияланды;
  • Marker Assisted Selection негізінде ауруға төзімді түрлер мақсатты сұрыпталып және селекциялық әдістер анықтлынып зерттелінді және енгізілді;
  • Биотехнологиялық және молекулалық-генетикалық тәсілдер кешені классикалық селекциялық үрдістің құралы ретінде елеулі селекциялық жұмысты қысқартып және оңтайландырады.
  • striiformis қоздырғышының нәсілдік құрамын зерттеу негізінде таттың 10 жаңа вирулентті патотипі идентификацияланды. P.striiformis агрессиялық расасына бидайдың коммерциялық сорттары төзімді генетикалық бақылау ретінде орнатылды. STS csLV34 маркерін қолданып, Yr18 генінің 27 тасымалдаушылары идентификацияланды. Сары татқа Yr5 төзімді 35 ген тасымалдаушылары, 21 Yr15 генінің тасымалдаушысы және 9 Yr10 генінің тасымалдаушысы екенін көрсетті;
  • Ауруға ювенильді төзімділігі мен өнімділігі жоғары егіске үйлескен бидайдың сабақты татына төзімді донорлары анықталды және бидай үлгілерінің коллекциясы құрастырылды. Ug99 сабақты таттың қауіпті расасына эффективті, Sr-геніне төзімді тасымалдаушылары идентификацияланды;
  • Lr29, Lr10, Lr35/Sr39, Lr24/Sr24, Lr68, Lr37/Sr38/Yr17, Lr19/Sr25, Lr26/Sr31/Yr9/Pm8 гендірі бар үлгілер молекулалық скринигтің негізінде идентификацияланды;
  • 150 бидай үлгілерін қоса бейімделген белгілердің топтамсы қалыптастырылды, олар ортаның абиотикалық және биотикалық факторларына төзімді көздер мен донор ретінде ұсынылды және Қазақстан Республикасының Ұлттық тектік қорына жіберілді;
  • Marker Assisted Selection технолгиясы селекциялық практикаға енгізілді, нәтижесінде алынған перспективті линиялар Мемлекеттік сортсынауға жіберілді.

 Селекциялық жұмыстың нәтижелері:

— Өнімділігі жоғары құрғақшылыққа төзімді жаңа жаздық жұмсақ бидай сорттары шығарылды:  Икар (2001 ж.), Женис (2001 ж.), Авиада (2004 ж.), Нуреке (2007); күріш  Алтынай және Мадина; күздік жұмсақ бидай Комсомольская 1 (1993).

  • АШМ жүйесімен бірлескен өнімділігі жоғары және тат ауруларына төзімді жаңа бидай сорттары шығарылып Мемелекеттік сортсынау мекемесіне жіберілді: Казахстан 75 (2011 ж.), Динара (2013ж.), Шөл (2013 ж.) және Назым (2014 ж.).
  • Авторлық куәлік алынды және селекциялық жетістіктерге патент — «Раминал» (2014 ж.) күздік жұмсақ бидай. Авторлары: Кохметова А.М., Жамбакин К.Ж., Тюпина Л.Н., Уразолиев Р.А., Есимбекова М.А., Итенова Ф., Байжанов Ж. Авторлық куәлік және селекциялық жетістіктерге патент – жана сорт Раминал» Инновациялық патент РК № 2008/098.4 10.2008-нен // Патент №495, Астана, Мин. Юст., 2014. Опубл. НИИС №1  01.15.2015-нен.

Жобалар мен бағдарламалар (2012-2016 жж.):

  • Гранттық жоба № 0053/ГФ-1 «Маркер арқылы селекция жүргізу негізінде бидайдың пиренофорозына (Drechslera tritici-repentis) генетикалық беріктігін зерттеу», 2012-2014 жж. (жетекші – б.ғ.д, А.М. Кохметова).
  • Гранттық жоба №: 0085/ГФ-2 «Генетикалық-селекциялық, физиологиялық- биохимиялық және цитологиялық әдістерді қолданып бидайдың тұзга төзімді үлгілерінің скринингі», 2012-2014 жж. (жетекші – б.ғ.д, А.И. Седловский ).
  • Гранттық жоба № 0086/ГФ-2 «Сабақты таттың Ug99 расасына төзімділік гендерiнiң көздері мен жаңа донорларын анықтау және Қазақстан жағдайында бейімделген бидайдың селекциялық материалын жасау», 2012-2014 жж. (жетекші – б.ғ.д, А.М. Кохметова).
  • АШМ жобасы, АҚ «КазАгроИнновация: «Селекция және молекулалық, генетикалық әдістер арқылы қоңыр татқа және кұрғақшылыққа төзімді бидай перспективалы линияларды шығару», 2012-2014 жж. (жетекші – б.ғ.д, А.М. Кохметова).
  • «Инновациялық Биотехнология» ЕврАзЭС Мемлекетаралық мақсатты бағдарлама аясындағы жоба: «Бидайдың қоңыр татқа төзімді, жаңа, жоғары өнімді және перспективті формаларын шығару үшін маркерлік селекция (Marker Assisted Selection) технологиясын жасау», 2012-2014 жж. (жетекші – б.ғ.д, А.М. Кохметова).

 

  • Гранттық жоба № 2120/ГФ-4: «Бидайдың сары татына кең спектрлі төзімді перспективті селекциялық материал құру үшін ДНҚ-технологиясы арқылы Yr-гендерді пирамидалау»(жетекші – б.ғ.д, А.М. Кохметова).
  • Гранттық жоба № 21700/ГФ-4: «Бидай сорттарының жапырақ дақтары ауруларына өнімділігі мен төзімділігін арттыру үшін патогенді саңырауқұлақтардың селективті токсиндері мен молекулалық маркерлер арқылы септориоз бен сары теңбіліне төзімді бидай гермоплазмасын идентификациялау» (жетекші – б.ғ.д, А.М. Кохметова).
  • Гранттық жоба № 0949/ГФ-4: «Молекулалық, селекциялық және цитогенетикалық әдістерді сонымен қатар жабайы тұқымдастардың гермоплазмасын қолданып, құрғақшылыққа төзімді бидай сорттары мен үлгілерін шығару» (жетекші – б.ғ.д, А.И. Седловский ).
  • АШМ жобасы, ҰАҒБО: «Төзімді тасымалдаушылардың молекулалық скринингі мен «Marker Assisted Selection» технологиясы негізінде таттың екі түріне комплексті төзімділік көрсететін жоғары өнімді бидайдың сорттары мен перспективті линияларын шығару», 2015-2017 жж. (жетекші – б.ғ.д., профессор А.М. Кохметова).

Халықаралық ұйымдармен  ғылыми ынтымақтастық

Genetic Resources Center. Kansas State University, USA. Plant Pathology Department. 4711 Throckmorton Hall. Manhattan KS.

Washington State University, USDA-ARS, Wheat Genetics, Quality, Physiology and Disease Research Unit, Department Plant Pathology. Pullman 201 Johnson Hall, WA 99164-6430

International Maize and Wheat Improvement Center. (CIMMYT-Turkey, P.K. 39 Emek 06511 Ankara, Turkey).

Selcuk University Faculty of Agriculture, Department of Soil Science and Plant Nutrition

42079 Campus, Konya Turkey.

ICARDA-Tashkent, Biodiversity and Integrated Gene Management Program. P.O. Box 4564, Tashkent 100000, Uzbekistan.

The University Of Sydney. Australian Cereal Rust Control Program. Plant Breeding Institute, Faculty of Agriculture, Food & Natural Resources. 107 Cobbitty Rd, Cobbitty, 2570.

Өсімдік қорғау Бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты, ауылшаруашылық дақылдарының фитосанитариялық мониторинг зертханасы (Санкт-Петербург қаласы 196608, Пушкин қаласы, Подбельского 3 тас жолы,  Ресей). Бидайдың қоңыр татының расалық құрамының идентификациясының бірлескен зерттеуі.

Өсімдікті биологиялық қорғау Бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты, ауылшаруашылық дақылдарының фитосанитариялық мониторинг зертханасы ( Краснодар қ. 36350000, Рашпилевский көшесі,  Ресей). Пиренофороз патогенінің расалық құрамының идентификациясының бірлескен зерттеуі.

Ғылыми-педагогикалық қызметі

Магистранттар, Докторанттар 2012-2016 ж.ж.

ЖОО,  мерзім Аты жөні Тақырыбы
Магистратура, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті 2010-2012 жж. 6М0011300 — Биология білімі Өркен. Атишова М.Н. Бидайдың сабапқты тат Puccinia graminis Pers. f. sp. tritici ауруына төзімді ген тасмалдаушылардың идентификациясы.
Магистратура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2014-2016 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. Кейшилов Ж.С. Қазақстанның оңтүстік — шығыс жағдайында күздік бидай сорттарының пиренофорозға (Drechslera tritici-repentis) төзімділігін фитопатологиялық зерттеу.

 

 

Магистратура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2012-2014 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. Кумарбаева М.Т. ICARDA Халықаралық питомниктерінен алынған бидайдың сары татына төзімді көздерін табу.
Магистратура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2012-2014 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. Мапанбек С. Күздік бидай линиясы мен басқа сорттардың бидайдың сары татына генетикалық-селекциялық сұрыптау мен фитопатологиялық тұрақтылығын зерттеу.
Магистратура, К. И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2013-2015 жж. 6М070100 – Биотехнология мамандығы. Жанузак Д. Бидайдың пиренофорозға төзімді көздерін молекулалық идентификациялау.
PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2013-2015 жж. 6М081100 – Өсімдік өорғау және карантин мамандығы. Маденова А.К. Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік шығыс жағдайларына бейімделген бидайдың қоңыр татқа төзімді гермоплазмасын идентификациялау.
PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2012-2014 жж. 6D080800 – Топырақтану және агрохимия мамандығы. Сапахова З.Б. Разработка системы применения средств химизации для перспективных сортов озимой пшеницы, устойчивых к бурой ржавчине

 

Ғылыми-педагогикалық қызметі

Аты жөні ЖОО Лауазымы
Седловский А.И. Санкт-Петербург университет профсоюзінің Алматы филиалы Профессор
Кохметова А.М. Қазақ ұлттық аграрлық университеті Профессор

 

Шетелдік тағылымдамалар, шәкіртақылар

  • Кохметова А.М. ШәкіртақыMASHAV, Israel, study program “Biological and Physical aspects of Crop Production in arid zones”, BeerSheva, Israel. 12.1995-31.01. 1996.
  • Кохметова А.М. Шәкіртақы Cochran Fellowship Program “Seed&Seed Technology” (08-22.02.1997). Iowa State University and Kansas State University, USA.
  • Кохметова А.М. Шәкіртақы IPGRI, Darvin Initiative training course in Plant conservation (07. 07. 1997-26.07. 1997), Sharvas, Hungary.
  • Кохметова А.М. Үнді елшілік шәкіртақы, Int. Program on Strategies for Sustainable Agriculture and Rural Development, National Institute of Rural Development, Hyderabad, India ( 02.11.1998-11.12.1998).
  • Кохметова А.М. Нидерланд Корольдік шәкіртақы. Fellowship program, Int. Course on Applied Plant Breeding, Wageningen Agricultural University, The Netherlands (14.03-25.06.1999).
  • Кохметова А.М. Нидерланд Корольдік шәкіртақы. Course on Plant Variety Protection, Wageningen Agricultural University, The Netherlands (10.05. – 21.05. 1999).
  • Коkhmetova A.M. Training Course on Seedling Assessment of Wheat Rusts. ICARDA. Aleppo, Syria. 13-25.2009.
  • Есенбекова Г.Т. Тағылымдама: Молекулярно-генетические методы идентификации и генотипирования хозяйственно-ценных признаков пшеницы. Центр молекулярной биотехнологии РГАУ-МСХА им. К.А. Тимирязева, г. Москва. Россия. 11.2009 – 1.12. 2009.
  • Есенбекова Г.Т. Тағылымдама: Патотипирование и определение рассового состава популяции пиренофороза пшеницы. Всероссийский научно-исследовательский институт биологической защиты растений. Лаборатория фитосанитарного мониторинга с-х культур. Краснодар. Россия. 09.2012 – 6.10.2012.
  • Сапахова З.Б. Шәкіртақы MASHAV, Israel, Study Program «Biotechnology in Agriculture in a World of Global Environmental Changes». Hebrew University. Rehovot. Israel., 06.02.2012-05.04.2012.
  • Сапахова З.Б. Тағылымдама: Identification of leaf rust resistance genes in wheat mapping population. Selcuk University, Konya, Turkey. 30.10.2012-28.02.2013.
  • Маденова А.К. Тағылымдама: Modern molecular methods in wheat improvement for disease resistance. Cereal Research Non-Profit Ltd. Co., Szeged, Hungary, 03.04-22.05.2014.
  • Галымбек К. Тағылымдама: Оценка устойчивости пшеницы к бурой ржавчине. Всероссийский научно-исследовательский институт защиты растений, Санкт-Петербург. 12 — 22 мамыр 2015 ж.
  • Кейшилов Ж.С. Тағылымдама: «Agricultural Business» organized by Nowy Sacz School of Business, National Louis University, Nowy Sacz, Poland. 20.05.2015 – 29.05.2015.
  • Есенбекова Г.Т. Тағылымдама: Молекулярные методы идентификации генов устойчивости к болезням пшеницы. Institute of Field and Vegitable Crops. Serbia, Novi Sad. 02 – 29.02. 2016.
  • Галымбек К. Тағылымдама: Seedling Assesment of Wheat Rusts. Directorate of Field Crops Central Research Institute (FCCRI),Ankara, TURKEY. 02.02 – 10.02.
  • Галымбек К. Тағылымдама: Rust Pathotyping of Yellow and Leaf Rust of Wheat. Directorate of Field Crops Central Research Institute  (FCCRI),Ankara, TURKEY. 11.02 – 29.02.

Негізгі жариялымдар (оқулықтар, монографиялар, рейтингтік журналдардағы мақалалар)

 Kokhmetova A., Madenova A., Kampitova G., Urazaliev R., Yessimbekova M., Morgounov A., Purnhauser L. Identification of Leaf Rust Resistance Genes in Wheat Cultivars Produced in Kazakhstan //Cereal Research Communications, 2016, 44 (2), pp. 240–250. DOI: 10.1556/0806.43.2015.056. Thomson Reuters

Гультяева Е.И., Ахметова А.К., Карабаев М.К., Кохметова А.М., Шайдаюк Е.Л., Аристова М.К., Галымбек К. Полиморфизм казахстанских популяций гриба Puccinia triticina Eriks. по вирулентности и SSR-маркерам // Сб. мат. XIII Международной научно-практической конференции «Сельскохозяйственные науки и агропромышленный комплекс на рубеже веков». —  Новосибирск, 22 января, 24 февраля 2016 г.- С.14-19.

Morgounov A., B. Akin, L.Ã.Demir, M. Keser, , S. Martynov, Å. Orhan,F.Ozdemir, Ä. Ãzseven, Z. Sapakhova, M. Yessimbekova.      Yield gain in leaf rust resistant and susceptible winter wheat varieties due to fungicide application // Crop and Pasture Science 66 (7). – 2015. – P. 649-659.  http://dx.doi.org/10.1071/CP14158. Thomson Reuters

Madenova А., Kokhmetova А., Kampitova G., Purnhauser L., M. Atishova. Identification of the carriers of genes for resistance to wheat leaf rust using molecular markers //Biosciences Biotechnology Research Asia, August 2015. vol. 12(2), 1683-1690. Scopus

Kokhmetova A., Z.Sapakhova, A.Madenova, M. Atishova,  G.Yessenbekova, К. Galymbek Identification of wheat germplasms resistant to leaf and stripe rust using molecular markers. // Journal of Biotechnology 185(2014). S18–S36. P.29.   http: //dx.doi.org/10.1016/ j.jbiotec.2014.07.099. Thomson Reuters

Kokhmetova A., Z. Sapakhova, R. Urazaliev, M. Yessimbekova, R. Yeleshev, A. Morgounov. Effect of Spring Biomass Removal on Expression of Agronomic Traits of Winter Wheat // World Applied Sciences Journal 30 (3): 322-329, 2014. DOI: 10.5829/idosi.wasj.2014.30.03.14026. Scopus

Ғалымбек Қ., Кумарбаева М.Т.,Кохметова А.М., Кейшилов Ж.С. ICARDA халықаралық питомниктерінен алынған бидайдың сары татына төзімді көздерін табу // Ізденістер, Нәтижелер. Исследования, Результаты. – 2015.– №2. – С. 157-162.

Маденова А., Кохметова А.М., Кампитова Г.А., Атишова М., Сапахова З.Б.Бидайдың қоңыр тат ауруна төзімді қазақстандық сорттардың молекулалық-генетикалық скринигі // Известия НАН РК,  Сер.аграрн., 2015 ж. №2 (26). С. 70-75.

       Атишова М.Н.,  Кохметова А.М., Сапахова З.Б., Маденова А.К., Уразалиев Р.А., Есимбекова М.А. Молекулалық маркерлердің көмегімен бидайдың сары және қоңыр тат ауруларына төзімді ген тасымалдаушыларын идентификациялау // Известия НАН РК, Сер. биол. и мед., 2015 , №3. – С. 57-63.

Кохметова А.М., Атишова М.Н., Сапахова З.Б., Уразалиев Р.А. Молекулярный скрининг образцов пшеницы на устойчивость  пиренофорозу Pyrenophora tritici-repentis // Известия  НАН РК, Сер.биол.  и мед., 2015, № 3. — С. 48-56.

Кохметова А.М., Сапахова З.Б., Madenova A.K., Есенбекова Г.Т.Идентификация носителей генов устойчивости к желтой Yr5, Yr10, Yr15 и бурой ржавчине Lr26, Lr34 на основе молекулярного скрининга образцов пшеницы  // Биотехнология. Теория и практика. – 2014. — №1. — С. 71-78.

  1. Kokhmetova, Yessenbekova G., Morgounov A., Ogbonnaya F. 2012. The screening of wheat germplasm for resistance to stripe and leaf rust in Kazakhstan // Journal of Life Science, USA. 2012. Vol. 6, No. 4. P.353-362.

Кохметова А.М., Атишова М.Н. 2012. Идентификация источников устойчивости к стеблевой ржавчине пшеницы с использованием молекулярных маркеров // Вавиловский журнал генетики и селекции, 2012, т. 16, №1, с. 132-141.

Kokhmetova A.M., Atishova M.N. 2012. Identification of sources of resistance to wheat stem rust using molecular markers // Russian Journal of Genetics: Applied Research, 2012, Vol. 2, No. 6. – P.486-493. SCOPUS

R.C. Sharma, S. Rajaram, S. Alikulov, Z. Ziayev, S.Hazа-ratkulova,M.Khordarahami, S.M. Nazeri, S.Belen, Z.Khalikulov, M.Mosaad, Y. Kaya, M.Keser, Z.Eshonova, A. Kokhmetova, M.G. Ahmedov, M.R. Jlal Kamali, A.I. Morgounov.  2012. Improved winter wheat genotypes for Central and West Asia // Euphytica, 2013, Vol. 190 (1). P 19-31. DOI 10, 1007/s10681-012-0732-y. Thomson Reuters

Kokhmetova A., Morgounov A., Rsaliev Sh., Rsaliev A.,  Yessenbekova G., Typina L. 2011. Wheat Germplasm Screening for Stem Rust Resistance Using Conventional and Molecular Techniques. Czech Journal of Genetics and Plant Breeding (CJGPB). 47:146-154. Thomson Reuters

Kokhmetova A., Chen X., Rsaliyev Sh. 2010. Identification of Puccinia striiformis f. sp. tritici, characterization of wheat cultivars for resistance, and inheritance of resistance to stripe rust in Kazakhstan wheat cultivars. The Asian and Australasian Journal of Plant Science and Biotechnology. 4 (Special Issue 1): 64-70.

Sedlovsky A.I., Tyupina L.N., Kokhmetova A.M., Novohatin V.V., Baimagambetova K.K. 2009. Improving the efficiency of wheat breeding for productivity, quality and sustainability of using non-traditional breeding methods. Bulletin of the State Nikitsky Botanical Garden. 99: 49-52. Yalta, Ukraine.

Kokhmetova A., Rsaliev Sh. 2008. Identification of wheat germplasm resistant to Puccinia recondita using genetic and molecular markers. Proc. of Int. conference «Conventional and Molecular Breeding of Field and Vegitable Crops” Novi Sad, Serbia, 24-27 November 2008. P. 273-276.

Kokhmetova A.M., Yessimbekova M.A., Absattarova A.S., Morgunov A.I. (2005). Inheritance of yellow rust resistance in wheat cultivars. In: Increasing wheat production in Central Asia through science and international cooperation. CIMMYT, Р.133-137.

Kokhmetova A.M., Sariyeva S., Kenjebayeva S. (2003) Yield stability and drought resistance in wheat. Acta Botanica Hungarica, Budapest, 45, 1-2, 153-161. SCOPUS

Оқулықтар, моноргафиялар:

Кохметова А.М. (2005). Генетические аспекты адаптивности пшеницы. Алматы, 210с.

Методические рекомендации (2011). Рсалиев Ш.С., Кохметова А.М., Седловский А.И., Рсалиев А.С., Тилеубаева Ж.С., Тюпина Л.Н., Есенбекова Г.Т., Атишова М.Н.; Агабаева А.Ч.  Каталог сортов и образцов пшеницы с генами устойчивости к листовой ржавчине. Алматы. 70 с.

Кохметова А.М. (2015). Устойчивость пшеницы к пиренофорозу. Каталог доноров и носителей генов устойчивости // Алматы, 2015. – 124с.

Кохметова А.М., Сапахова З.Б., Атишова М.Н., Кумарбаева М.Т., Маденова А.К. Маркерная селекция (Marker Assisted Selection) для создания перспективных форм пшеницы, устойчивых к желтой и бурой ржавчине (2015) // Методические рекомендации. Алматы. – 2015. – 32 с.

Инновациялық қызметтер (патенттер, гранттар, келісім-шарттар,  енгізулер)

  1. Кохметова А.М., Жамбакин К.Ж., Тюпина Л.Н., Урозолиев Р.А., Есимбекова М.А., Итенова Ф., Байжанов Ж. Авторлық куәлігі және селекциялық жетістіктерге патент – жаңа сорт «Раминал». Инновационный патент РК № 2008/098.4 от 22.10.2008. Патент №495, Астана, Мин. Юст., 2014. Опубл. НИИС №1 от 01.15.2015.
  2. Седловский А.И., Новохатин В.В., Тюпина Л.Н. Авторское свидетельство Госу-дарственной комиссии Российской Федерации по испытанию и охране селекционных достижений № 32233106. Сорт пшеницы мягкой яровой ИКАР. 29.01.2001.
  3. Седловский А.И., Леонова Т.А., Новохатин В.В., Сарбаев А.Т., Тюпина Л.Н., Уразалиев Р.А. Автор¬ское свидетельство Государственной комиссии Российской Федерации по испытанию и охране селекционных достижений № 35123. Сорт пшеницы мягкой яровой АВИАДА. 09.01.2001.
  4. Седловский А.И., Уразалиев Р.А., Нурпеисов И.А., Тыныбаев Н.К., Тюпина Л.Н. Авторское свидетельство Государственной комиссии по сортоиспытанию сельскохозяйственных культур Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан № 204. Сорт яровой пшеницы ЖЕНИС. 18.08.2005.
  5. Ильичев С.С., Уразалиев Р.А., Сейтхожаев А.И., Кохметова А.М., Балан Г.И., Кожахметов К., Иващенко А.Т. Авторское свидетельство № 31, сорт озимой мягкой пшеницы Комсомольская 1. Опубл. Гос. Реестр селекционных достижений РК, 1994.
  6. Уразалиев Р.А., Кохметова А.М., Калыгулова Р.Е., Токсанбаева Н.С. Авторское свидетельство. «Генотип-среда. Программа-алгоритм». Инв. « 540 ЦИФ, ВНТИЦентр № 50890000444. 1990.
  7. Кохметова А.М., Омарова Р., Калыгулова Р. Свидетельство о регистрации объекта интеллектуальной собственности № 073 от 16.04. 2001 г. Программа для ЭВМ «Генетический анализ».

Қызмет көрсету

Кадр даярлау – зертхана негізінде жылда ғылыми зерттеулер, биологиялық бағыт бойынша студенттерге өндірістік және оқу тәжірибелері жүргізіледі, дипломдық жұмыстар, магистрлік және докторлық диссертациялар қорғалады.

ҚР Ұлттық тектік қорына жылда ауруға төзімді идентификацияланған селекциялы құнды материалдар шығарылады және беріледі. Зертхана қызметкерлері бидай линиялары мен сорттардың жапырақсабақты инфекцияларын ауруға төзімділігін анықтау үшін жұмыс жүргізіп жатыр.

Селекциялық мекемелерге және фермерлік шаруашылықтарға идентификация аумағында және жаңа сорттарды  тіркегенде, тұқым бақылау мен тұқымшаруашылық талдауда, бір түр немесе мәдени генетикалық әртүрлілігін зерттеуде қызмет ету ұсынылады.  Белоктық маркерлерді ауылшаруашылық әртүрлі мәдени сорттардың біртектілігі мен константалығы, түпнұсқалығын анықтауға қолданылды.

Фермерлерге  бидайдың өндірістік егісіне  ауруға төзімділігне фитопатологиялық бағлау және скринигтеу бойынша қызметтер ұсынылады.

Жапырақты дақ ауруы мен таттың түрлері жөнінде фитосанитарлық жағдайды болжау мақсатында дәнді дақылдардың фитосанитариялық мониторинг қызметтері көрсетіледі.

Қазіргі заманның талабына сай технология —  маркерлі селекция, яғни селекция молекулярлы-генетикалық маркерлердің көмегімен, төзімділік потенциалын бағалау мүмкіндігі және  зерттелетін сорттың генотипінде ауруға төзімді геннің бар болуы. Аурудан қорғаудың агрохимиялық және генетикалық жеке технологиясы жетілдірілуі мүмкін.

«Ауруға төзімді бидай үлгілерін жылдамдатып шығаруда Marker Assisted Selection» курсы ұсынылады. Оқу мерзімі  — 10 күн.