Бидайдың сары татына кең спектрлі төзімді перспективті селекциялық материал құру үшін ДНҚ-технологиясы арқылы Yr-гендерді пирамидалауЖетекшісі: б.ғ.д, А.М. Кохметова
КохметоваАлма Мырзабекқызы
Зертхана меңгерушісі, б.ғ.д., профессор, ҚР ҰҒА корреспондент мүшесіЖобалар мен бағдарламалар (2015-2019 жж.)
Бидай сорттарының жапырақ дақтары ауруларына өнімділігі мен төзімділігін арттыру үшін патогенді саңырауқұлақтардың селективті токсиндері мен молекулалық маркерлер арқылы септориоз бен сары теңбіліне төзімді бидай гермоплазмасын идентификациялауЖетекшісі: б.ғ.д, А.М. Кохметова
Молекулалық, селекциялық және цитогенетикалық әдістерді сонымен қатар жабайы тұқымдастардың гермоплазмасын қолданып, құрғақшылыққа төзімді бидай сорттары мен үлгілерін шығаруЖетекшісі: б.ғ.д, А.И. Седловский
Төзімді тасымалдаушылардың молекулалық скринингі мен «Marker Assisted Selection» технологиясы негізінде таттың екі түріне комплексті төзімділік көрсететін жоғары өнімді бидайдың сорттары мен перспективті линияларын шығаруЖетекшісі: б.ғ.д., профессор А.М. Кохметова
AP05132540
Қазақстанда өсірілетін жұмсақ бидай коллекция сорттарының пиренофороз Pyrenophora tritici-repentis ауруының төзімділігін ассоциациялык карталауЖетекшісі: б.ғ.д, А.М. КохметоваAP05131091
ДНК технологияны қолданып, Қазақстандық және шет елдік гермоплазмалардан, қатты қара күйеге (Tilletia caries (DC) Tul.) төзімділік Bt-ген тасымалдаушыларын идентификациялау және органикалық егін шаруашылығы үшін бидайдың перспективті линияларын шығаруЖетекшісі: PhD А.К. МаденоваЗертхана меңгерушісінің өмірбаяны
Зертхана меңгерушісі Кохметова Алма Мырзабекқызы, б.ғ.д., профессор, корреспондент мүшесі ҚР ҰҒА. Қазақстан Республикасы атынан 2012 жылдан бастап Европалық Биотехнология қауымдастығында (EBTNA) ұлттық үйлестірушісі болып келеді. 2007 жылдан бері зертхана меңгерушісі қызметін атқаруда. 1991 жылы (06.01.05 «Селекция және тұқымшаруашылығы» мамандығы) бойынша кандидаттық диссертация, 2004 жылы (00.00.15 «Генетика» мамандығы) бойынша докторлық диссертация қорғаған. 2009 жылы доцент, 2015 жылы профессор атағын алған. Өсімдіктер генетикасы саласының маманы. 259 жариялымдардың авторы, оның ішінде 2 монография, 2 методикалық нұсқау – катологы, күздік бидай сортының бірлескен авторы және 5 селекциялық жетістіктің инновациялық патентіне жұмсақ күздік бидай сорттары Алихан (2011 ж.), Раминал (2014 ж.), Тәлімі-80 (2017 ж.) және жұмсақ жаздық бидай сорттары (Казахстан (2016 ж.) и Степная 53 (2017 ж.). «Генотип-орта» және «Генетикалық анализ» алгоритм бағдарламасының зияткерлік меншік нысаны сертификатының иегері. А.М. Кохметова Мемлекеттік сорт сынауға жіберілген АШМ мекемесімен бірлескен жоғары өнімділігі мен тат ауруларына төзімділігімен сипатталатын 3 жұмсақ күздік бидай сорттарының бірлескен авторы: Динара (2013 ж), Шөл (2013 ж), және Назым (2014 ж). Оның жетекшілігімен 1 кандидат, 4 PhD-доктор, 7 магистр диссертациялары қорғалды және 1 PhD- диссертация орындалу барысында. Алғаш рет ТМД аймағында «Marker Assisted Selection» жаңа технологиясын енгізіп, молекулалық маркерлердің көмегімен бидайдың ауруға төзімді сорттарын шығарды. 2012 жылдан бастап ҚР БҒМ мемлекеттік бюджеті және Ауыл шаруашылығы министрлігінің қаржыландыруы бойынща 8 жобаның жетекшісі болды: №0086/ГФ-2, 0053/ГФ-2, МЦП ЕврАзЭС, 2120/ГФ-4, 2170/ГФ-4, №40-14/НТП 255 МСХ, №40-14/НТП 255МСХ, АР 051325540
050040, Алматы, ул. Тимирязева, 45
Тел/факс: +7(727) 394-75-62
E-mail: gen_kalma@mail.ru
6 қызметкер
Зертхана құрамы
МАМаденова Айгул КалихожаевнаPhD, аға ғылыми қызметкер
ГКГалымбек КанатPhD, ғылыми қызметкер
АМАтишова Макпал Нуржумаевнамагистр, ғылыми қызметкер
КЖКейшилов Женис Советханулымагистр, кіші ғылыми қызметкер
КМКумарбаева Мадина ТалгаровнаPhD-докторант, кіші ғылыми қызметкер
ЖДЖанузак Данна Комековнамагистр, кіші ғылыми қызметкер
Зертхананың ғылыми зерттеудегі негізгі бағыты
01Бидайдың бастапқы материалдарын бағалаумен шығару үшін генетикалық өңдеу, молекула-генетикалық, әдістерді жасап шығару.
02Генетика мен селекцияның классикалық және заманауи әдістерін қолдану арқылы бидайдың (Puccinia striiformis f.sp. tritici, Puccinia recondita f.sp. tritici, Puccinia graminis f.sp.tritici) үш тат ауруларына және қатты қаракүйеге (Tilletia caries) төзімділігінің генетикасын зерттеу.
03Бидайдың ауруға төзімді сорттары мен өнімділігін жоғарлатуда селективті токсиндерді патогенді саңырауқұлақтарға және молекулалық маркерлерді қолданып бидайдың жапырақты дақ, септориоз және сары дақ (Pyrenophora tritici-repentis, Septoria tritici) ауруларына төзімділік генетикасын зерттеу.
04Жұмсақ бидай сорттарының коллекциясын бидай ауруларына төзімділігіне ассоциациялык карталау.
05Бидайдың төзімді гендерін идентификациялау және Marker Assisted Selection классикалық селекциялық бағдарлама арқылы бидайдың сапасын жақсартуда перспективті түрлерін таңдап әдістерді интеграциялау.
06Өнімділігі жоғары, дәннің сапасы және басқа да шаруашылықты құнды белгілері мен сипаты үйлескен бидайдың перспективті линиялары мен жаңа сорттарын шығару.
Негізгі қызметтің нәтижелері
Бидайдың құнды бастапқы материалын құру мен генетикалық жақсартуға бағытталған сандық, молекулалық генетика, цитогенетика және биотехнология саласындағы жұмыстар циклі орындалды.
Морфологиялық (Ltn) және микросаталитті маркерлер кешенін пайдаланып Lr34 тиімді гендерін тасымалдаушысы – қоңыр татқа төзімді APR (Adult Plant Resistance) -генді ұзақ мерзімге төзімді жаңа тасымалдаушылар мен донорлар құрылды.
Гетерозистік нәтижені нығайту жолымен селекциялық үрдістің тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін, бидайдың агамоспермиялық формаларын қалыптастырудың теориялық негіздері әзірленді.
Бірқатар сорттармақтардың бидайдың сары татына (Puccinia striiformis West.) төзімділігінің генетикалық бейімділігі арнайы модель нысанында зерттелді–бидай үлгілерінің рекомбинантты инбердті (RILs) және осының негізінде ауруға төзімділік белгілерін болжаудың тиімділгі өте жоғары әдістері әзірленді. Татқа төзімді гендер идентификацияланды.
Marker Assisted Selection негізінде ауруға төзімді түрлер мақсатты сұрыпталып және селекциялық әдістер анықтлынып зерттелінді және енгізілді.
Биотехнологиялық және молекулалық-генетикалық тәсілдер кешені классикалық селекциялық үрдістің құралы ретінде елеулі селекциялық жұмысты қысқартып және оңтайландырады.
striiformisқоздырғышының нәсілдік құрамын зерттеу негізінде таттың 10 жаңа вирулентті патотипі идентификацияланды. striiformis агрессиялық расасына бидайдың коммерциялық сорттары төзімді генетикалық бақылау ретінде орнатылды. STS csLV34 маркерін қолданып, Yr18 генінің 27 тасымалдаушылары идентификацияланды. Сары татқа Yr5 төзімді 35 ген тасымалдаушылары, 21 Yr15 генінің тасымалдаушысы және 9 Yr10 генінің тасымалдаушысы екенін көрсетті.
Ауруға ювенильді төзімділігі мен өнімділігі жоғары егіске үйлескен бидайдың сабақты татына төзімді донорлары анықталды және бидай үлгілерінің коллекциясы құрастырылды. Ug99 сабақты таттың қауіпті расасына эффективті, Sr-геніне төзімді тасымалдаушылары идентификацияланды.
Молекулалық скринигтің негізінде Lr29, Lr10, Lr35/Sr39, Lr24/Sr24, Lr68, Lr37/Sr38/Yr17, Lr19/Sr25, Lr26/Sr31/Yr9/Pm8 гендірі бар үлгілер идентификацияланды.
150 бидай үлгілерін қоса бейімделген белгілердің топтамсы қалыптастырылды, олар ортаның абиотикалық және биотикалық факторларына төзімді көздер мен донор ретінде ұсынылды және Қазақстан Республикасының Ұлттық тектік қорына жіберілді.
Пиренофороздың Pyrenophora tritici-repentis Ptr 2 рассасы мен 2 токсиніне (HST ToxA және ToxВ) кешенді төзімді бидай генотиптері өндіріске енгізілді және шығарылды.
Marker Assisted Selection технолгиясы селекциялық практикаға енгізілді, нәтижесінде алынған перспективті линиялар Мемлекеттік сортсынауға жіберілді.
Селекциялық жұмыстың нәтижелері
Өнімділігі жоғары құрғақшылыққа төзімді жаңа жаздық жұмсақ бидай сорттары шығарылды: Икар (2001 ж.), Женис (2001 ж.), Авиада (2004 ж.), Нуреке (2007); күріш Алтынай және Мадина; күздік жұмсақ бидай Комсомольская 1 (1993).
АШМ жүйесімен бірлескен өнімділігі жоғары және тат ауруларына төзімді жаңа бидай сорттары шығарылып Мемелекеттік сортсынау мекемесіне жіберілді: Казахстан 75 (2011 ж.), Динара (2013ж.), Шөл (2013 ж.) және Назым (2014 ж.).
Авторлық куәлік және селекциялық жетістіктерге патент алынды ─ жаңа күздік жұмсақ бидай Алихан (№779, 2011 ж.) және Раминал (№495, 2014 ж.), жаздық жұмсақ бидай сорттары Казахстан 75 (№617, 2016 ж.) и Степная 53 (№756, 2017 ж.).
27 жарияланым
Негізгі жариялымдар
Кохметова А.М., Али С., Сапахова З., Атишова М.Н. Идентификация генотиповносителей устойчивости к токсинам пиренофороза Ptr ToxA и Ptr ToxB Pyrenophora tritici-repentis в коллекции мягкой пшеницы //Вавиловский журнал генетики и селекции. 2018;22(8):978-986. DOI 10.18699/VJ18.440 (БД Tomson Reuters; БД Scopus; БД РИНЦ).
Мақаланы оқуKokhmetova, O. Kremneva, G. Volkova, M. Atishova, Z. Sapakhova. Еvaluation of wheat cultivars growing in Kazakhstan and Russia for resistance to tan spot. Journal of Plant Pathology (2017), 99(1), 161-167. DOI: 10.4454/jpp.v99i1.3812 (БД Tomson Reuters).
Мақаланы оқуKokhmetova, A., Sharma, R., Rsaliyev, S., Galymbek, K., Baymagambetova, K., Ziyaev, Z., Morgounov, A. Evaluation of Central Asian wheat germplasm for stripe rust resistance. Plant Genetic Resources, 2017.-1-7. doi:10.1017/S1479262117000132 (БД Tomson Reuters).
Мақаланы оқуGalymbek K., Kokhmetova A.M., Akan K., Madenova A.K., Atishova M.N. Identification of germplasm of Wheat on leaf rust (Puccinia recondita Rob. ex Desm. f.sp. tritici). Ecology, environment and conservation, 2017. 23 (2); pp. (1211-1218). (БД SCOPUS).
Kokhmetova A., Madenova A., Kampitova G., Urazaliev R., Yessimbekova M., Morgounov A., Purnhauser L. Identification of Leaf Rust Resistance Genes in Wheat Cultivars Produced in Kazakhstan //Cereal Research Communications, 2016, 44 (2), pp. 240–250. DOI: 10.1556/0806.43.2015.056. (БД Tomson Reuters).
Мақаланы оқуГультяева Е.И., Ахметова А.К., Карабаев М.К., Кохметова А.М., Шайдаюк Е.Л., Аристова М.К., Галымбек К. Полиморфизм казахстанских популяций гриба Puccinia triticina Eriks. по вирулентности и SSR-маркерам // Сб. мат. XIII Международной научно-практической конференции «Сельскохозяйственные науки и агропромышленный комплекс на рубеже веков». — Новосибирск, 22 января, 24 февраля 2016 г.- С.14-19.
А.М. Кохметова, О.Ю. Кремнева, Ж.С. Кейшилов, Н. Ж. Султанова. Расовый состав и вирулентность изолятов Pyrenophоra tritici—repentis в Северо-кавказском регионе России и Республике Казахстан // Eurasian Journal of Applied Biotechnology. 2016. №3. С.57-66.
Yessenbekova G.T., Kokhmetova A.M., Kampitova G.A., Jevtic R. Sources and donors for soft wheat selection by resistance to yellow rust // Biosciences biotechnology research Asia. — 2016. — Vol. 13(2). – P. 693-700. (БД SCOPUS).
Morgounov A., B. Akin, L.Ã.Demir, M. Keser, , S. Martynov, Å. Orhan,F.Ozdemir, Ä. Ãzseven, Z. Sapakhova, M. Yessimbekova. Yield gain in leaf rust resistant and susceptible winter wheat varieties due to fungicide application // Crop and Pasture Science 66 (7). – 2015. – P. 649-659. http://dx.doi.org/10.1071/CP14158. (БД Tomson Reuters).
Мақаланы оқуMadenova А., Kokhmetova А., Kampitova G., Purnhauser L., M. Atishova. Identification of the carriers of genes for resistance to wheat leaf rust using molecular markers //Biosciences Biotechnology Research Asia, August 2015. vol. 12(2), 1683-1690. (БД Scopus).
Оқулықтар, монографиялар
2005Кохметова А.М. (2005). Генетические аспекты адаптивности пшеницы. Алматы, 210с.
2011Методические рекомендации (2011). Рсалиев Ш.С., Кохметова А.М., Седловский А.И., Рсалиев А.С., Тилеубаева Ж.С., Тюпина Л.Н., Есенбекова Г.Т., Атишова М.Н.; Агабаева А.Ч. Каталог сортов и образцов пшеницы с генами устойчивости к листовой ржавчине. Алматы. 70 с.Әдістемелік ұсыныстар
2015Кохметова А.М. (2015). Устойчивость пшеницы к пиренофорозу. Каталог доноров и носителей генов устойчивости // Алматы, 2015. – 124 с.Каталог
2015Кохметова А.М., Сапахова З.Б., Атишова М.Н., Кумарбаева М.Т., Маденова А.К. Маркерная селекция (Marker Assisted Selection) для создания перспективных форм пшеницы, устойчивых к желтой и бурой ржавчине (2015) // Методические рекомендации. Алматы. – 2015. – 32 с.Әдістемелік ұсыныстар
Инновациялық қызметтер
2014Кохметова А.М., Жамбакин К.Ж., Тюпина Л.Н., Урозолиев Р.А., Есимбекова М.А., Итенова Ф., Байжанов Ж. Авторское свидетельство и патент на селекционное достижение – новый сорт озимой мягкой пшеницы «Раминал». Патент РК №495, Астана, Мин. Юст., 2014. Опубл. НИИС №1 от 01.15.2015.Сортқа патент
2011Кохметова А.М., Жамбакин К.Ж., Карабаев М.К., Тюпина Л.Н., Рсалиев Ш.С., Есимбекова М.А., Урозолиев Р.А., Нурпеисов И.А., Сарбаев А.Т., Баймагамбетова К.К., Итенова Ф.Л. Авторское свидетельство и патент на селекционное достижение – новый сорт «Алихан». Патент РК № 779. 2011. Опубл. НИИС от 02.11.2017Сортқа патент
2017Урозалиев Р.А., Нурбеков С.И., Айнебекова Б.А., Куттумбетова Н.Т., Абугалиева А.И., Сарбаев А.Т., Кохметова А.М. Авторское свидетельство и патент на селекционное достижение – новый сорт озимой мягкой пшеницы «Тәлімі-80». Патент РК №782. Астана, Мин. Юст. Опубл. НИИС от 02.11.2017.Сортқа патент
2016Урозалиев Р.А., Баймагамбетова К.К., Абугалиев С.Г., Цыганков И.Г., Цыганков В.И., Кохметова А.М., Тюпина Л.Н. Авторское свидетельство и патент на селекционное достижение – новый сорт яровой мягкой пшеницы «Казахстан 75». Патент РК № 617. Астана, Мин. Юст. от 15.03.2016 г.Сортқа патент
2017Цыганков В.И., Цыганков И.Г, Тулеуов А.С., Шанинов Т.С., Цыганкова М.Ю., Баймагамбетова К.К., Абугалиев С.Г., Седловский А.И., Кохметова А.М. Авторское свидетельство и патент на селекционное достижение – новый сорт яровой мягкой пшеницы «Степная 53». Патент РК № 756. Астана, Мин. Юст. от 30.03.2017 г.Сортқа патент
2001Седловский А.И., Новохатин В.В., Тюпина Л.Н. Авторское свидетельство Госу-дарственной комиссии Российской Федерации по испытанию и охране селекционных достижений № 32233106. Сорт пшеницы мягкой яровой ИКАР. 29.01.2001.Авторлық куәлік
2001Седловский А.И., Леонова Т.А., Новохатин В.В., Сарбаев А.Т., Тюпина Л.Н., Уразалиев Р.А. Автор¬ское свидетельство Государственной комиссии Российской Федерации по испытанию и охране селекционных достижений № 35123. Сорт пшеницы мягкой яровой АВИАДА. 09.01.2001.
2005Седловский А.И., Уразалиев Р.А., Нурпеисов И.А., Тыныбаев Н.К., Тюпина Л.Н. Авторское свидетельство Государственной комиссии по сортоиспытанию сельскохозяйственных культур Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан № 204. Сорт яровой пшеницы ЖЕНИС. 18.08.2005.Авторлық куәлік
1994Ильичев С.С., Уразалиев Р.А., Сейтхожаев А.И., Кохметова А.М., Балан Г.И., Кожахметов К., Иващенко А.Т. Авторское свидетельство № 31, сорт озимой мягкой пшеницы Комсомольская 1. Опубл. Гос. Реестр селекционных достижений РК, 1994.Авторлық куәлік
Қызмет көрсету
01Кадр даярлау – зертхана негізінде жылда ғылыми зерттеулер, биологиялық бағыт бойынша студенттерге өндірістік және оқу тәжірибелері жүргізіледі, дипломдық жұмыстар, магистрлік және докторлық диссертациялар қорғалады.
02ҚР Ұлттық тектік қорына жылда ауруға төзімді идентификацияланған селекциялы құнды материалдар шығарылады және беріледі. Зертхана қызметкерлері бидай линиялары мен сорттардың жапырақ сабақты инфекцияларын ауруға төзімділігін анықтау үшін жұмыс жүргізіп жатыр.
03Бидай селекциясына бастапқы материал ретінде қазіргі заманғы фитопатологиялық және молекулалық идентификацялау әдістерді қызығушылық танытқан ғылыми қызметкерлерге үйрету үшін тағлымдама мен тренингтер.
04Маркерлік селекция технологиясын қолдана отырып комерциялық құнды бидай сорттарын генетикалық жақсарту.
05Ауруға төзімді идентификацияланған селекиялық құнды материалдарды ҚР ұлттық генофондына жыл сайын құрылып және беріліп отырады.
06Селекциялық мекемелерге және фермерлік шаруашылықтарға идентификация аумағында және жаңа сорттарды тіркегенде, тұқым бақылау мен тұқымшаруашылық талдауда, бір түр немесе мәдени генетикалық әртүрлілігін зерттеуде қызмет ету ұсынылады. Белоктық маркерлерді ауылшаруашылық әртүрлі мәдени сорттардың біртектілігі мен константалығы, түпнұсқалығын анықтауға қолданылды.
07Фермерлерге бидайдың өндірістік егісіне ауруға төзімділігне фитопатологиялық бағлау және скринигтеу бойынша қызметтер ұсынылады.
08Жапырақты дақ ауруы мен таттың түрлері жөнінде фитосанитарлық жағдайды болжау мақсатында дәнді дақылдардың фитосанитариялық мониторинг қызметтері көрсетіледі.
09Қазіргі заманның талабына сай технология — маркерлі селекция, яғни селекция молекулярлы-генетикалық маркерлердің көмегімен, төзімділік потенциалын бағалау мүмкіндігі және зерттелетін сорттың генотипінде ауруға төзімді геннің бар болуы. Аурудан қорғаудың агрохимиялық және генетикалық жеке технологиясы жетілдірілуі мүмкін.
10«Ауруға төзімді бидай үлгілерін жылдамдатып шығаруда Marker Assisted Selection» курсы ұсынылады. Оқу мерзімі — 10 күн.
Халықаралық ұйымдармен ғылыми ынтымақтастық
АҚШGenetic Resources Center. Kansas State University, USA. Plant Pathology Department. 4711 Throckmorton Hall. Manhattan KS.
АҚШWashington State University, USDA-ARS, Wheat Genetics, Quality, Physiology and Disease Research Unit, Department Plant Pathology. Pullman 201 Johnson Hall, WA 99164-6430
ТүркияInternational Maize and Wheat Improvement Center. (CIMMYT-Turkey, P.K. 39 Emek 06511 Ankara, Turkey).
ТүркияSelcuk University Faculty of Agriculture, Department of Soil Science and Plant Nutrition 42079 Campus, Konya Turkey.
ӨзбекстанICARDA-Tashkent, Biodiversity and Integrated Gene Management Program. P.O. Box 4564, Tashkent 100000, Uzbekistan.
АвстралияThe University of Sydney. Australian Cereal Rust Control Program. Plant Breeding Institute, Faculty of Agriculture, Food & Natural Resources. 107 Cobbitty Rd, Cobbitty, 2570.
Өсімдік қорғау Бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты, ауылшаруашылық дақылдарының фитосанитариялық мониторинг зертханасы (Санкт-Петербург қаласы 196608, Пушкин қаласы, Подбельского 3 тас жолы, Ресей). Бидайдың қоңыр татының расалық құрамының идентификациясының бірлескен зерттеуі.
Өсімдікті биологиялық қорғау Бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты, ауылшаруашылық дақылдарының фитосанитариялық мониторинг зертханасы (Краснодар қ. 36350000, Рашпилевский көшесі, Ресей). Пиренофороз патогенінің расалық құрамының идентификациясының бірлескен зерттеуі.
Магистранттар, докторанттар 2012-2016 ж.ж. Жетекші ─ б.ғ.д. Кохметова А.М
| ЖОО, мерзім | Аты жөні | Тақырыбы |
| Магистратура, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті 2010-2012 жж. 6М0011300 — Биология білімі Өркен. | Атишова М.Н. | Бидайдың сабапқты тат Puccinia graminisPers. f. sp. tritici ауруына төзімді ген тасмалдаушылардың идентификациясы. |
| Магистратура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2014-2016 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. | Кейшилов Ж.С. | Қазақстанның оңтүстік — шығыс жағдайында күздік бидай сорттарының пиренофорозға (Drechslera tritici-repentis)төзімділігін фитопатологиялық зерттеу. |
| Магистратура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2012-2014 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. | Кумарбаева М.Т. | ICARDA Халықаралық питомниктерінен алынған бидайдың сары татына төзімді көздерін табу. |
| Магистратура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2012-2014 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. | Мапанбек С. | Күздік бидай линиясы мен басқа сорттардың бидайдың сары татына генетикалық-селекциялық сұрыптау мен фитопатологиялық тұрақтылығын зерттеу. |
| Магистратура, К. И. Сатпаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2013-2015 жж. 6М070100 – Биотехнология мамандығы. | Жанузак Д. | Бидайдың пиренофорозға төзімді көздерін молекулалық идентификациялау. |
| PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2013-2015 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. | Маденова А.К. | Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік шығыс жағдайларына бейімделген бидайдың қоңыр татқа (Puccinia Recondita Rob. Ex Desm.) төзімді гермоплазмасын идентификациялау. |
| PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2012-2014 жж. 6D080800 – Топырақтану және агрохимия мамандығы. | Сапахова З.Б. | Разработка системы применения средств химизации для перспективных сортов озимой пшеницы, устойчивых к бурой ржавчине |
| PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2013-2015 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. | Есенбекова Г.Т. | Мoлекулалық және cелекциялық әдіcтермен бидайдың cары тат (Puccinia striiformis f.sp. tritici) ауруына төзімді ген иелерін идентификациялау |
| PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2014-2017 жж. 6М081100 – Өсімдік қорғау және карантин мамандығы. | Галымбек К. | Бидай сорттарының қоңыр тат (Puccinia recondita Rob. Ex. Desm) ауруына фитопатологиялық және молекулалық скринингі |
| PhD докторантура, Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2018-2021 жж. 6D080100 –Агрономия мамандығы | Кумарбаева М.Т. | Селекциялық және молекулалық әдістерді қолдану арқылы пиренофорозға (Pyrenophora tritici-repentis) төзімді перспективті линияларын шығару. |
Ғылыми-педагогикалық қызметі
| Аты жөні | ЖОО | Лауазымы |
| Кохметова А.М. | Қазақ ұлттық аграрлық университеті. | Профессор |
Шетелдік тағылымдамалар, шәкіртақылар
1995Кохметова А.М. Шәкіртақы MASHAV, Israel, study program “Biological and Physical aspects of Crop Production in arid zones”, BeerSheva, Israel. 12.1995-31.01. 1996.
1997Кохметова А.М. Шәкіртақы Cochran Fellowship Program “Seed&Seed Technology” (08-22.02.1997). Iowa State University and Kansas State University, USA.
1997Кохметова А.М. Шәкіртақы IPGRI, Darvin Initiative training course in Plant conservation (07. 1997-26.07. 1997), Sharvas, Hungary.
1998Кохметова А.М. Үнді елшілік шәкіртақы, Int. Program on Strategies for Sustainable Agriculture and Rural Development, National Institute of Rural Development, Hyderabad, India ( 02.11.1998-11.12.1998).
1999Кохметова А.М. Нидерланд Корольдік шәкіртақы. Fellowship program, Int. Course on Applied Plant Breeding, Wageningen Agricultural University, The Netherlands (14.03-25.06.1999).
1999Кохметова А.М. Нидерланд Корольдік шәкіртақы. Course on Plant Variety Protection, Wageningen Agricultural University, The Netherlands (10.05. – 21.05. 1999).Сортқа патент
2009Коkhmetova A.M. Training Course on Seedling Assessment of Wheat Rusts. Aleppo, Syria. 13-25.2009.
2009Есенбекова Г.Т. Тағылымдама: Молекулярно-генетические методы идентификации и генотипирования хозяйственно-ценных признаков пшеницы. Центр молекулярной биотехнологии РГАУ-МСХА им. К.А. Тимирязева, г. Москва. Россия. 11.2009 – 1.12. 2009.
2012Есенбекова Г.Т. Тағылымдама: Патотипирование и определение рассового состава популяции пиренофороза пшеницы. Всероссийский научно-исследовательский институт биологической защиты растений. Лаборатория фитосанитарного мониторинга с-х культур. Краснодар. Россия. 09.2012 – 6.10.2012.
Фото сотрудников лаборатории
Заведующая лабораторией: Кохметова Алма Мырзабековна, д.б.н., профессор, член-корреспондент НАН РК.
Маденова Айгул Калиходжаевна – Старший научный сотрудник, PhD
Атишова Макпал – Научный сотрудник, магистр биологии
Галымбек Канат – научный сотрудник, PhD
Кумарбаева Мадина Талгаровна – PhD-докторант, младший научный сотрудник
Младший научный сотрудник, магистр сельскохозяйственных наук
Младший научный сотрудник Жанузак Данна
Фотографии, результаты работ
