Өсімдіктер физиология және биохимия зертханасы

2011 жылдан бастап өсімдіктер физиологиясы және биохимия зертханасының меңгерушісі қызметін атқарады. 1996 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің биология факультетін «Биология» мамандығы бойынша бітірді. 2004 жылы 03.00.12. — Өсімдіктер физиологиясы және биохимия мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 2018 жылы қауымдастырылған профессор ғылыми атағын алды.

Ол өсімдіктер физиологиясы және биохимиясы, биотехнология, in vitro жағдайында оқшауланған жасуша және ұлпа культураларын өсіру бойынша және күріш селекциясы бойынша маман. Ол 100-ден астам ғылыми басылымдардың авторы, Қазақстан Республикасының 7 инновациялық патентінің, сондай-ақ алғашқы отандық глютинозды «Казветта» күріш сортының және ұзын дәнді, амилоза мөлшері жоғары «Фатима» күріш сортының авторы

Байланыс ақпараты:Тимирязева 45, 050040 Алматы

Жұмыс телефоны /Fax: +7 (727) 394-75-62 / 394-75-61

Мобильный: +7 707 554 63 78

E—mail: bakdaulet7@yandex.ru

• Қоршаған ортаның абиотикалық факторларының стресстік әсеріне өсімдіктердің бейімделуінің тұрақты теориясы ұсынылды;
• Өсімдіктердің ксенобиотиктердің өсімдіктерге әсеріне бейімделуінің физиологиялық және биохимиялық заңдылықтары анықталып, топырақты фиторемедиациялық мелиорациялау жолдары ұсынылды;
• Қоршаған ортаның қолайсыз факторларына өсімдіктердің алғашқы реакциясының мембраналық концепциясы ұсынылды;
• PGPR штамдарымен бактериизациялау кезінде Miscanthus x giganteus улы элементтерге биохимиялық және физиологиялық бейімделгіштігінің жоғарылауы анықталды;
• Фиторемедиация процесін мақсатты басқару үшін Miscanthus x giganteus биоэнергетикалық зауытының биомасса өнімділігін арттыру үшін PGPR негізіндегі екі биологиялық өнім жасалды;

Қазақстан Республикасында пайдалануға рұқсат етілген селекциялық жетістіктердің мемлекеттік тізіліміне енгізілген күріштің жаңа сорттары жасалды (Алтынай, Бақанасский, Мадина, Казветта, Фатима);

• Биотехнологиялық әдістер әзірленді;
• Түркістан сабын тамырының Allochrusa gуpsophiloides табиғи қорын сақтау және ұтымды пайдаланудың ғылыми-технологиялық негізі әзірленді;
• Өсімдіктерден биологиялық белсенді заттарды алу әдістері және жаңа мамандандырылған тамақ өнімдерін жасау технологиялары әзірленді.

Халықаралық жобалар (2016–2025 ж)

Project of NATO G 4687 (2016-2020): “New Phytotechnology for Cleaning Contaminated Military Sites

FAO Project GCP/SEC/011/GFF (2024–2025): Technical Assistance for Implementing Field-Scale Microbe-Assisted Phytoremediation of POP Pesticide- and Heavy Metal-Contaminated Soils. Project Manager: Assil Nurzhanova.

FAO Project GCP/SEC/011/GFF (2023–2024): Technical Assistance in Implementation of Laboratory Trials on Bioremediation and Phytoremediation of Soils Contaminated by POPs and Heavy Metals. Project Manager: Assil Nurzhanova.

Кадрларды дайындау – тағылымдамалар мен практикалық сабақтар, сондай-ақ биология мамандығы бойынша оқитын студенттерге арналған қорытынды дипломдық жұмыстар.

Кадрлардың біліктілігін арттыру және тағылымдамалар – микрокөбейту әдістері мен сығындылардың антиоксиданттық белсенділігін бағалау әдістері бойынша екі апталық оқыту сабақтары (DPPH, FRAP, CUPRAC).

Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар – әртүрлі сынақ жүйелерінде (in vitro өсіру, биоанализдер, тұқымдар, микроқалемшелер, жасыл қалемшелер және т.б.) жаңа дәрілік заттардың және/немесе қосылыстардың биологиялық (өсуді реттейтін, антиоксиданттық, цитотоксикалық) белсенділігін кешенді бағалау бойынша зерттеулер жүргізу.

Жылыжай кешендері, питомниктер және гүл фермалары үшін

— көбеюі қиын және сирек кездесетін дәрілік, тағамдық және сәндік құнды өсімдік түрлеріне арналған клондық микрокөбейту технологияларын әзірлеу;

— жылдың кез келген уақытында тұтынушының сұранысы бойынша сорттық материалды (раушандар, қылқан жапырақтылар, павловния, итмұрын және т.б.) көбейту: өнімдер – in vitro микроклондар, контейнерлік өсіру, екі жылдық өз тамыры бар көшеттер.

Имидждік өнімдер

Басылымдар: Пестицидтермен және ауыр металдармен ластанған топырақтар үшін өсімдіктерге төзімділіктің физиологиялық және биохимиялық негіздері және фиторемедиация технологиясы бойынша монографиялар; эндемикалық өсімдік түрлерін микрокөбейту және Аққаңбақ түсті бозтікен (жерсабын) Allochrusa gуpsophilioides (Regel) Schischk-ті in vitro жағдайында өсіру бойынша ғылыми және әдістемелік ұсыныстар.

Қант құмайы сабақтарынан, шырын прототиптерінен және биоэтанолдан шырын алу биотехнологиясы.

Глютинозды және амилозды күріш сорттары мен линияларының тұқымдары.

Фиторемедиация процесін мақсатты басқару үшін Miscanthus x giganteus биоэнергетикалық өсімдігінің биомасса өнімділігін арттыруға арналған PGPR негізіндегі биопрепараттар.

Карбонизация арқылы алынған Miscanthus x giganteus сабақтарынан алынған биокөмірдің беткі ауданы 672 м²g^−1, тесік өлшемі 0.85 нм, ылғалдылығы 4.5%, ұшпа заттардың мөлшері 13.8%, күл мөлшері 9.9%, рН 9,98 және электр өткізгіштігі 553 мС м⁻¹.

Miscanthus x giganteus биоэнергетикалық өсімдігінің екінші ұрпақтағы тамырсабағы.

Тәтті құмай сорттарының тұқымдарының коллекциясы; азық-түлік мақсаттары мен биоотын өндіру үшін тәтті құмай сабақтарынан шырын алу және сироп дайындау әдістері

Trichosporon sp. CA1 ашытқысы мен Rhizobium sp. Zn1-1 бактерияларының концентрацияланған биомассасына негізделген биопрепарат

Pseudomonas sp. ЧА1-4 тірі ризосфералық штамдарына негізделген биопрепарат

Биопрепараттар Miscanthus x giganteus биоэнергетикалық өсімдігінің биомасса өнімділігін арттыру үшін қолданылатын таңдалған перспективалы PGPR штамдарына негізделген фиторемедиация процесін мақсатты басқаруға арналған.

Халықаралық күріш егіншілігі ғылыми-зерттеу институты (IRRI) (Лос-Баньос, Филиппин);

Хоккайдо ауылшаруашылық зерттеу орталығы, Саппоро, Жапония.

Ян Евангелист Пуркин университеті (Усти-над-Лабем-Чек Республикасы).

Канзас мемлекеттік университеті (Канзас, АҚШ).

Памуккале университеті, екінші реттік қосылыстар зертханасы (Денизли, Түркия);

Халықаралық ғылым және технология орталығы (Мәскеу).

Ресей ғылым академиясының өсімдіктер мен микроорганизмдердің биохимия және физиология институты, Ресей (Саратов).

Ресей ғылым академиясының Сібір бөлімшесінің жалпы генетика және цитология институты (Новосибирск).

Ресей ауылшаруашылық ғылымдары академиясының Бүкілресейлік күріш зерттеу институты (Краснодар).

И.Г. Калиненко атындағы Бүкілресейлік дәнді дақылдар зерттеу институты (Зерноград).

«Приморск ауылшаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» федералды мемлекеттік бюджеттік ғылыми мекемесі (Приморск өлкесі, Уссурийск).

Петрозаводск мемлекеттік университеті (Карелия Республикасы).

Ресей Ғылым академиясының Уфа ғылыми-зерттеу орталығы «Биология институты».

Әзірбайжан Ұлттық Ғылым академиясының Ботаника институты (Баку).

Беларусь Ұлттық Ғылым академиясының Орталық ботаникалық бағы (Минск).

Ресей мемлекеттік аграрлық университеті (Мәскеу).

ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Қазақ ауыл шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты.

ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің «ҚазАгроИнновация» АҚ, Ы. Жахаев атындағы Қазақ күріш егіншілігі ғылыми-зерттеу институты.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті.

Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті.

Алматы технологиялық университеті.

Қ.И. Сәтпаев атындағы Қазақ ұлттық ғылыми-зерттеу техникалық университеті.

Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті.

2022 – Садыкова Нургул. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 – «Биотехнология».  Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Күріш селекциясында мутагендерді қолданудың тиімділігі». Ғылыми жетекші: б.ғ.к.  Усенбеков Б.Н. 2022 ж;

2022 – Мырзахан А., Абилхаер З., Эбдихалык А. КазНУ Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 – «Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: “Мискантус sp.биоэнергетикалық өсімділігі мен физиологиялық көрсеткіштеріне аур металддардың әсерін зерттеу” Ғылыми жетекші: б.ғ.д.  Нуржанова А.А.

2020 – Нүсіпақын Дина. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 – «Биотехнология».  Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Төменгі оң температураның күріштің шаруашылық-құнды белгілеріне әсері». Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Усенбеков Б.Н.

2020 – Шолан Асланбек Әбдірахманұлы. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 – «Биотехнология».  Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Тұзданудың әртүрлі типінің күріш сорттарына әсер ету ерекшеліктері». Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Усенбеков Б.Н.

2020 – Русланов Серікбек Русланұлы. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 – «Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Химиялық мутагендерді күріш селекциясында қолдану». Ғылыми жетекші: б.ғ.к.  Усенбеков Б.Н.

2020 – Әбдіханова Мадина Сермағамбетқызы. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100–«Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Қазақстан

Республикасындағы кілегейлі күріш селекциясы». Ғылыми жетекші: б.ғ.к.  Усенбеков Б.Н.

2019 – Медиум С.Е. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 –

«Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Қазақстан Республикасындағы перикарпы боялған қара күріш генотиптерінің тұздануға  төзімділік ерекшеліктері». Ғылыми жетекші: б.ғ.к.  Усенбеков Б.Н.

2019 – Арыстанбекова Ф.Е. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 –

«Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы:: «Қазақстан Республикасындағы перикарпы боялған қызыл күріш генотиптерінің тұзға төзімділік ерекшеліктері». Ғылыми жетекші: б.ғ.к.  Усенбеков Б.Н.

2018 – Нұралы Б.К. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 –

«Биотехнология. Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Отандық сорттардың селекциясында пайдалануға перспективті суыққа төзімді күріш генотиптерінің скринингі» Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Усенбеков Б.Н.

2018 –  Тлепбергенова Н.Т.    Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 –

«Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Күріш тозаңының дақылындағы экспериментальдық морфогенез».  Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Усенбеков Б.Н.

2017–Кошаева Г.А. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 – «Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Күріш генотиптерінің тұзға төзімділік ерекшеліктері» Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Усенбеков Б.Н.

2016 – Аипова Г.А. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық 5B070100 –

«Биотехнология». Дипломдық жұмыс тақырыбы: «Жай лиланың (Syringa vulgaris) микроклондық көбею ерекшеліктері». Ғылыми жетекшісі: б.ғ.к. Ережепов А.Е, б.ғ.к.  Мурсалиева В.К.

2016 – Катыгулова М.Б. КазГосЖенПУ, специальность 5В011300-«Биология», Тема дипломной работы «Получение и характеристика каллусной культуры полыни казахской Artemisia kasakorum Krasch. Pavlov» Научный руководитель: кбн. Мурсалиева В.К.

2023 – Сәрсенбек Балауса Тұрсынбекқызы. КазНУ им. аль-Фараби,  специальность 050701-«Биотехнология». Тема дипломной работы «Изучение регенерационной способности реликтового эндемика Incarvillea niedzwedzkia semiretschenskia в условиях in vitro и in vivo». Научный руководитель: кбн. Мурсалиева В.К.

2017 –  Мұха­межан А.М. Қ.И. Сәтпаев атындағы ҚазҰТУ, 6M070100-«Биотехнология» мамандығы. Магистрлік диссертация: «Күріштің гаплоидты биотехнологиясы (Oryza sativa L.).» Ғылыми жетекшісі: б.ғ.к. Үсенбеков Б.Н. 2017 ж.

2017 – Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық  050701-«Биотехнология». Магистрлік диссертация тақырыбы: «Ксенобиотиктермен ластанған топырақты Miscanthus × giganteus өсімдігі арқылы фиторемедиациялау». Ғылыми жетекші: б.ғ.д. Нуржанова А.А.

2016 – Ораз Сандугаш. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық  05070100-«Биотехнология». Магистрлік диссертация тақырыбы: «Тұздануға төзімді арпа үшін бастапқы сызықтарды ерте диагностикалау және құру». Ғылыми жетекші: б.ғ.д. Нуржанова А.А.

2016 – Зинолла А.З.     ҚазҰАУ, 6M070100- «Биотехнология» мамандығы. Магистрлік диссертация: «Рододендронның (Rhododendron) жоғары сәндік сорттарын микроклондық көбейту үшін өсіру жағдайларын оңтайландыру» Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Мурсалиева В.К. 2016;

2016 –  КазНАУ, специальность 6М070100 — «Биотехнология», Зинолла А.З. Тема дисерта-ционой работы: «Оптимизация условий культивирования для микроклонального размножения высокодекоративных сортов рододендрона (Rhododendron) Ғылыми жетекші: б.ғ.к. Мурсалиева В.К.

2015 – Сейсенбай Ш.Т. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, мамандық «Биология». Магистрлік диссертация тақырыбы: «Хлорорганикалық пести­цидт­ермен ластан­ған топырақтың ризосфералық ремедиациясы». Ғылыми жетекші: б.ғ.д. Нуржанова А.А.

2024 – Беркімбай Хорлан Әдешқызы. «Ақдала алқабы жағдайындағы перикарпы боялған күріш генотиптерінің биологиялық ерекшеліктері» тақырыбындағы. 6D080100 – «Агрономия» мамандығы. Ғылыми жетекшісі: б.ғ.к. Үсенбеков Б.Н.

2022 – Байсеитова Гулназ Абдуманаповна. «Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағында құмай сұрыптарының өнімділігі мен биологиялық ерекшеліктерін зерттеу» тақырыбындағы 6D080100 – «Агрономия» мамандығы. Ғылыми жетекшісі: б.ғ.д. Сарсенбаев Б.А

2022 – Мамирова Айгерим Аманжоловна. «Хлорорганикалық пестицидтермен ластанған топырақты екінші буын биоотындық өсімдіктер арқылы қалпына келтіру және биомассаны каскадты қолдану» тақырыбы, 6D070100 – Биотехнология мамандығы. Ғылыми жетекші: б.ғ.д. Нуржанова А.А.

2019 – Казкеев Даурен Табылтаевич. «Перикарпы боялған күріш селекциясына қажетті бастапқы материалдарды алу» тақырыбында. 6D080100- Агрономия мамандығы Ғылыми жетекші: б.ғ.д. К.Ж.Жамбакин.

2019 –    Батаева Дариға Серікқызы. «Күріштің тұзға төзімділік әдістерін оқу үдерісінде пайдалану арқылы болашақ мұғалімдердің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру» тақырыбында, 6D011300-Биология мамандығы. Ғылыми жетекшісі: б.ғ.к. Үсенбеков Б.Н.

2018 –    Жанбырбаев Елдос Алмабекович. «Отандық сорт шығаруға қажетті солтүстік аймақтарға бейімделген күріштің суыққа төзімді формалары мен линияларын алу» тақырыбында, 6D080100-Агрономия мамандығы Ғылыми жетекшісі: б.ғ.д. Сарсенбаев Б.А

2017 – Сартбаева Иннабат Абибуллакызы. «Селекцияда қолдану үшін глютинозды күріштің перспективті линияларын шығару биотехнологиясы» тақырыбында 6D060700- Биология мамандығы. Ғылыми жетекшісі: б.ғ.к. Үсенбеков Б.Н.

Сартбаева И.А. (Hokkaido Agricultural Research Center, Sapporo, Japan)

Нұрмағанбетова Асия, Мамирова Айгерім, Бержанова Рамза, А.Ю. Муратова
(РФ ҒА Өсімдіктер мен микроорганизмдер биохимиясы және физиологиясы институты, Саратов қ., РФ, 2024)

Сәрсенбек Б.Т. (Muğla Stkı Koçman University, Faculty of Science, Түркия)

Мамирова Айгерим и Kumar Pranaw (Jan Evangelista Purkyne University. Usti nad Labem Chek republic, 2024)

Нурмаганбетова Асия и Мамирова Айгерим
((РФ ҒА Өсімдіктер мен микроорганизмдер биохимиясы және физиологиясы институты, Саратов қ., РФ, 2025)

Канзас университетінде профессор Ларри Эриксон, профессор В. Пидлиснюк, профессор А. Нұржанованың «Ластанған әскери нысандарды тазартудың жаңа фитотехнологиясы» атты НАТО жобасын талқылауы Канзас, АҚШ, 2015

Бірлескен зерттеу жоспарын талқылау, профессор Рамазан Маммадов, доктор Мехлика Альпер, доктор Мурсалиева В.К., ханым Сарсенбек Б. Мугла Сткы Кочман университетінің Ғылым факультетінде (Мугла, Түркия, 2025)

ФАО GCP/SEC/011/GFF «POP-пестицидтермен және ауыр металдармен ластанған топырақтарды микробтар көмегімен фиторемедиациялау технологиясын далалық деңгейде енгізуге техникалық көмек көрсету» жобасын Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Саймасай ауылындағы қираған пестицид қоймасы аумағында әкімдік, ФАО және Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің өкілдерімен талқылау (2024 ж.).

Биокөмір алдын-ала анықталған пиролиз режимін (6000°C, қоректендіру жылдамдығы 2,1 кг/сағ, қыздыру жылдамдығы 5°C/мин және аргон атмосферасында 1 сағат ұстау уақыты) қолдана отырып, Miscanthus x giganteus сабақтарын көміртекпен өңдеу арқылы алынды.

Биокөмір биомассаны арттырады, өсімдіктің металдарды фитостабилизациялау әлеуетін арттырады және өсімдіктер үшін POP пестицидтерінің биожетімділігін төмендетеді. Оны топырақты көміртекпен байыту үшін биотыңайтқыш ретінде және су жүйелерінде сорбент ретінде пайдалануға болады.

Өсімдіктер физиологисы және биохимиясы зертханасының ғылыми қызметкерлері

Күріш селекциясымен айналысатын топ

Биотехнология тобының қызметкерлері

Экологиялық биотехнология тобының қызметкерлері

Зертханалық-далалық және жылыжайлық жұмыстар, зертхана қызметкерлерінің экспедициялық іссапарлары

Зертханалық-далалық және жылыжайлық жұмыстар, зертхана қызметкерлерінің экспедициялық іссапарлары